کوزه

خوشنويسی كلام الهی ، نهايت آرزوی همه خوشنويسان اين سرزمين است و منشأ و مبدأ اصلی ابداعات خطی ، قرآن كريم می باشد ، تا جايی كه يكی از صاحب نظران برجسته معاصر را اعتقاد چنين است : « خوشنويسی ، اساساً با كتابت قرآن كريم آغاز شد . دليل آن نيز احساس تعهد ، مسئوليت ، عشق و ايمانی بود كه نسبت به كلام خدا وجود داشته و دارد و انسان نسبت به آن احساس خاكساری ، تعبد و تعهد می كند و خود را موظف می داند تا در حد توان خويش در صحت و زيبايی آن بكوشد و اين كوشش در خوشنويسی قرآن است كه تجلی پيدا می كند و . . . »

مجله سروش بهمن ماه 76 شماره 875 آيدين آغشلو : 

 در هر صورت ،  هنر خطاطی ، همواره در ميان مسلمانان از ارزشمندترين و شريف ترين هنرها به شمار رفته و هيچ كس در قداستش شك نكرده است و اين شايد به واسطه آن باشد كه هنرمند ، كلام زيبای خداوند جميل را به زيباترين شكل نمودار و منتقل ساخته و بدان وسيله ، چشمها را به ديدار چشم نواز و روحبخش كلام الهی ميهمان نموده و دلها را لبريز از شوقی معنوی ساخته است ...

با توجه به اينكه چندی پيش در نمايشگاهی در موزه مردم شناسی شهرستان قوچان ، اولين قرآن نوشته شده استاد علی اكبر رضوانی نيز به نمايش گذاشته شده بود ، سعی كرديم در گفتگويی با ايشان كمی از هنر خوشنويسی بشنويم .

ابتدا برای آشنايی بيشتر خوانندگاه و بنا بر عرف معمول مصاحبه ها از اين هنرمند خواستيم قدری از خودشان بگويند .

در سال 1346 در شهرستان قوچان متولد شدم و تاكنون در اين شهر سكونت دارم . به هرحال در عرصه خوشنويسی روزگاری چند از محضر بزرگانی همچون : استاد يدا. . . كابلی خوانساری و استاد امير احمد فلسفی همچنين استاد صحافی مقدم و آقای ابراهيمی فخی كسب فيض نمودم .

به نظر شما آنچه برای يك خوشنويس اهميت دارد چيست و واقعاً عالم خوشنويسی را چگونه توصيف می كنيد؟

وقتی صحبت از عالم خوشنويسی می شود ، بی اختيار نام و ياد بزرگان و اساتيدی چون : ميرعماد ، ميرزا غلامرضا ، درويش عبدالمجيد طالقانی ، كلهر و . . .  در ذهن تداعی می شود . مهمترين نكته ای كه در زندگانی اين بزرگان مشخص و مشهود است ، كار و تلاش و يك عمر ، عاشقانه نوشتن و نوشتن و نوشتن است . . . و براستی كه خوشنويسی ما نيز در سايه همت بلند اين نوابغ پاك نهاد كه مشمول توفيق الهی بوده اند ، به اوج و شكوفايی رسيده است .

با توجه به اشاره هايتان در مقوله كار و كوشش مداوم در زندگی خوشنويسان بزرگ ايران و اهميت اين امر در تحول و تكامل خوشنويسی اگر ممكن است برای آشنايی خوانندگان نمونه ای بيان نمائيد ؟

بسيار خوب ، فكر می كنم بهتر است در اين باب ، مطلبی را كه در ياد نامه كلهر چاپ شده بازگو نمايم كه شايان دقت و تأمل است : معاون الملك قاجار پسر ميرزا عباس خان قوام الدوله در يادداشتهايش می نويسد : « . . . ميرزا محمد رضا كلهر برای مشق دادن به احمد خان و محمود خان ، فرزندان من و همچنين عبدا... خان كشيكچی ، منزل ما می آمده است . برای او حجره مخصوص ترتيب داده بوديم و مستمری نيز به او می داديم .

در يكی از شبها نزديك سحر ، پدرم قوام الدوله برای كاری از خوابگاهش خارج می شود ، ملاحظه می كند كه چراغ حجره ميرزا روشن است ، از پشت پنجره به درون نگاهی می كند می بيند كه ميرزا در حالی كه به پشتی تكيه داده قلم به دست چرتش برده است اما هنوز چيزی از توقف پشت پنجره نگذشته بود كه ميرزا ناگهان هاج و واج از خواب پريده مشغول مشق می شود . . .  »

پس به قول شيخ عطار نيشابوری ( شيخ نيشابور ) :

        تو پای در اين ره نه و هيچ مپرس                                 خود راه بگويدت كه چون بايد رفت

دريافت شما از اين كار و كوشش عاشقانه چيست ؟

راستش يك اثر هنری ، ويژگيهای خاص خود را دارد ، لطافت ، روانی و پختگی در اين اثر ارزشمند مشهود است و همه اينها در سايه همين كار و تلاش مداوم كه پشوانه ای از آگاهی ، وقوف و دانش هنری را همراه دارد در مرتبه ای از مراتب بی شمار اين راه بيكران حاصل می گردد كه اينها صفاتی از خصوصيات اساسی يك اثر هنری است و سالها طول می كشد تا يك خوشنويس ، كارش به اين مرحله برسد .

علاوه بر اينها نمود و ظهور خلاقيت هم در متن كار و تلاش صورت می گيرد . آثار خلاقه قدما هم اين مطلب را تأييد می كند و در بررسی آثار آنان از غبار تا كتيبه ، اين موضوع قابل تأمل است فضايی كه بر كتابت كلهر حاكم است با سياه مشق های ميرزا غلامرضا ، برای همه كسانی كه در عالم فقه آثار خوشنويسی صاحب نظرند نكته دارد و همين جا از فرصت استفاده می كنم و به عرض شما می رسانم كه به گمان بنده مهمترين رسالت مطبوعات در حوزه گفتگو در مصاحبه با صاحبنظران است كه اگر پرسشها دقيق باشند يقيناً ، پاسخها در سطح وسيعی از جامعه اثر گذار خواهند بود .

وضعيت خوشنويسی در عصر حاضر را چگونه می دانيد و چه پيشنهادی داريد ؟

با توجه به تأثير متقابل رشته های هنری در يكديگر ، خوشنويسی هم از اين مقوله مستثنی نيست و در كنار اين اثر گذاری و اثر پذيری در خوشنويسی دوران ما ، خلق فضای هنری از اهميت والايی برخوردار است و اين غلبه فضای هنری در آثار خوشنويسی دوران معاصر امری كاملاً آشكار است .

اما نكته مهمی كه بايد مورد توجه قرار گيرد ، اجرای درست شاكله مفردات و دقت در بعد هندسی و سير تحول و تكاملی آن در تاريخ خوشنويسی است و بايد در كنار وحدت و هماهنگی در كليت يك اثر به اجرای درست مفرد است هم اهميت بدهيم . شاكله زيبا و موزون مفردات حاصل دستاورد قرنها تلاش نوابغ و بزرگان هنر خوشنويسی است كه غفلت از آن پسنديده نيست .